มหาสุมมชาดก

มหาสุมมชาดก

ณ แคว้นมคธ อันรุ่งเรืองด้วยพระธรรมคำสอนของพระพุทธองค์ ท่ามกลางหมู่ภิกษุสงฆ์ผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ได้มีเรื่องราวแห่งอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ปรากฏขึ้น เป็นอุทาหรณ์สอนใจผู้คนให้ตระหนักถึงคุณค่าของความซื่อสัตย์ ความเสียสละ และความผูกพันอันลึกซึ้ง

กาลครั้งหนึ่งนานแสนนานมาแล้ว ในยุคที่พระพุทธเจ้ายังไม่บังเกิดขึ้นในโลก มหาสัตว์ผู้บำเพ็ญบารมี ได้เสวยพระชาติเป็นพระเวสสันดรโพธิสัตว์ ทรงดำรงอยู่ในฐานะพระราชาแห่งแคว้นสีพี ทรงมีพระมเหสีนามว่าพระนางมัทรี และมีพระโอรสธิดาที่น่ารักสองพระองค์คือ เจ้าชายกัณหา และ เจ้าหญิงชาลี พระองค์ทรงเปี่ยมล้นด้วยพระมหากรุณาธิคุณ ทรงบำเพ็ญทานบารมีมาโดยตลอด ทรงแจกจ่ายทรัพย์สินเงินทอง ข้าวของเครื่องใช้ และสิ่งอำนวยความสุขนานัปการแก่เหล่าพสกนิกร จนเป็นที่รักใคร่ของอาณาประชาราษฎร์ทั้งปวง

แต่ทว่า การบำเพ็ญทานอันยิ่งใหญ่ของพระองค์ บางครั้งก็เกินขอบเขตแห่งการปกครองอันสมควร เมื่อพระองค์ทรงมีพระราชศรัทธาในการบริจาคอวัชรที่งดงาม ทรงพระราชทานแก่ประชาชนอย่างไม่เลือกหน้า ถึงขั้นทรงพระราชทานช้างเผือกคู่บ้านคู่เมือง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์แห่งอำนาจและโชคลาภของแคว้นสีพี ให้แก่พราหมณ์ผู้ยากจนจากแคว้นกลิงคะ

เหตุการณ์นี้สร้างความไม่พอพระทัยแก่เหล่าขุนนางและประชาชนเป็นอย่างยิ่ง พวกเขามองว่า การพระราชทานช้างเผือกอันเป็นสมบัติของแผ่นดินออกไปเช่นนี้ เป็นการนำพาความเดือดร้อนมาสู่บ้านเมือง เพราะเชื่อว่าหากปราศจากช้างเผือกแล้ว ฝนฟ้าจะไม่ตกต้องตามฤดูกาล พืชผลจะไม่อุดมสมบูรณ์ และบ้านเมืองจะประสบภัยพิบัติ

เหล่าขุนนางจึงได้เข้าเฝ้าพระราชา กราบทูลถึงความกังวลของประชาชน และทูลขอให้พระองค์ทรงยับยั้งการพระราชทานทานต่างๆ ที่เกินขอบเขตไป

"ข้าแต่สมเด็จพระราชบิดา ราษฎรทั้งหลายมีความกังวลเป็นอันมาก เกรงว่าหากพระองค์ยังทรงพระราชทานทานสิ่งของอันมีค่าของแผ่นดินออกไปเช่นนี้ บ้านเมืองของเราจะประสบภัยพิบัติ ฝนจะไม่ตกต้องตามฤดูกาล พืชผลจะเสียหาย ประชาชนจะอดอยาก"

แต่พระเวสสันดรกลับมีพระดำรัสตอบด้วยพระทัยที่แน่วแน่ในการบำเพ็ญทาน

"เราทราบดีถึงความกังวลของพวกเจ้า แต่ทานบารมีที่เราได้บำเพ็ญนั้น เป็นไปเพื่อความหลุดพ้น มิใช่เพื่อความสุขชั่วคราวแห่งอาณาจักร เรามิอาจระงับทานได้ แม้ว่าจะต้องแลกด้วยสิ่งใดก็ตาม"

ด้วยความที่พระราชาไม่ทรงยอมอ่อนข้อ เหล่าขุนนางจึงตัดสินใจลงมติขับไล่พระองค์ออกจากราชบัลลังก์ พร้อมด้วยพระมเหสีและพระโอรสธิดา เพื่อรักษาความสงบสุขของแคว้นสีพี

เมื่อถูกขับไล่ออกจากเมือง พระเวสสันดรพร้อมด้วยพระนางมัทรี เจ้าชายกัณหา และเจ้าหญิงชาลี ก็ได้เสด็จออกสู่ป่าใหญ่ ทรงใช้ชีวิตอย่างสมถะในป่าอันเวิ้งว้าง ท่ามกลางสัตว์ป่าและธรรมชาติอันโหดร้าย

วันเวลาผ่านไป พระองค์ยังคงทรงบำเพ็ญทานบารมีต่อไป แม้จะอยู่ในป่าก็ตาม พระองค์ทรงสร้างอาศรมอันเรียบง่ายขึ้นมา และตั้งกฎว่า ใครก็ตามที่มาขอสิ่งใดจากพระองค์ พระองค์ก็จะพระราชทานให้ โดยไม่เคยปฏิเสธ

วันหนึ่ง พราหมณ์แก่ผู้หนึ่งนามว่า ชูชก เดินทางมาถึงอาศรมของพระเวสสันดรด้วยความหิวโหยและยากไร้ ชูชกเป็นคนละโมบโลภมาก มีนิสัยขี้เหนียวและไม่เคยรู้จักพอ

เมื่อได้พบกับพระเวสสันดร ชูชกก็กราบทูลขอสองพระธิดาของพระองค์ คือ เจ้าชายกัณหา และ เจ้าหญิงชาลี เพื่อนำไปใช้เป็นทาสรับใช้

หัวใจของพระเวสสันดรปวดร้าวเมื่อได้ยินคำขออันน่าสะพรึงกลัวนี้ แต่ด้วยความที่พระองค์ทรงตั้งมั่นในทานบารมีที่จะไม่ปฏิเสธคำขอใดๆ พระองค์จึงต้องจำใจพระราชทานพระโอรสธิดาทั้งสอง ให้แก่ชูชก

พระนางมัทรีทรงเสียพระทัยเป็นที่สุดเมื่อทราบข่าว ทรงร่ำไห้เสียใจ จนแทบจะสิ้นสติ

"โอ้! พระสวามี เหตุไฉนจึงทรงพระราชทานบุตรทั้งสองอันเป็นดวงใจของเราให้แก่พราหมณ์ใจร้ายผู้นี้เล่า! เราจะอยู่ได้อย่างไรเมื่อปราศจากทั้งสองพระองค์!"

แต่พระเวสสันดรก็ทรงปลอบประโลมพระมเหสีด้วยพระดำรัสที่เปี่ยมไปด้วยความเสียสละ

"มัทรีเอ๋ย จงอดทนเถิด นี่คือหนทางที่เราต้องเดิน เพื่อการบำเพ็ญทานบารมีให้ถึงที่สุด"

ชูชกได้พาทั้งสองกุมารไปอย่างทารุณ ทำให้ทั้งสองพระองค์ทรงเหน็ดเหนื่อยและหวาดกลัว

ขณะที่พระเวสสันดรและพระนางมัทรีทรงเศร้าโศกเสียใจอยู่นั้น เกิดเหตุการณ์พลิกผันขึ้น เมื่อพระอินทร์ทรงทราบถึงความเดือดร้อนของพระนางมัทรี และทรงมีพระประสงค์จะช่วยเหลือ

พระอินทร์ได้แปลงกายเป็นพราหมณ์และมาขอพระนางมัทรีจากพระเวสสันดร พระเวสสันดรทรงให้พระนางมัทรีแก่พราหมณ์ตนนั้น โดยมิได้รู้เลยว่านั่นคือพระอินทร์

หลังจากนั้น พระอินทร์ก็ได้ทรงพระราชทานพระนางมัทรีคืนแก่พระเวสสันดร และทรงนำพาเจ้าชายกัณหาและเจ้าหญิงชาลีกลับมายังอาศรม

ในที่สุด เรื่องราวของพระเวสสันดรก็ได้เดินทางไปถึงพระกรรณของพระเจ้าสัญชัย กษัตริย์แห่งแคว้นสีพี ผู้เป็นพระบิดา เมื่อทรงทราบว่าพระโอรสและพระราชโอรสธิดาทรงประสบความทุกข์ยากในป่า จึงทรงรีบเสด็จมาตามหา

เมื่อได้พบกัน พระบิดาก็ทรงโอบกอดพระเวสสันดรด้วยความรัก และทรงขอให้พระองค์กลับคืนสู่ราชบัลลังก์

พระเวสสันดรพร้อมด้วยพระมเหสีและพระโอรสธิดา จึงได้เสด็จกลับสู่แคว้นสีพี และทรงปกครองบ้านเมืองด้วยทศพิธราชธรรมอันสมบูรณ์

เรื่องราวของมหาสุมมชาดกนี้ สอนให้เราได้เห็นถึงความสำคัญของการบำเพ็ญทานบารมีอันยิ่งใหญ่ แม้จะต้องเสียสละแม้กระทั่งสิ่งที่รักที่สุด แต่สุดท้ายแล้ว ผลแห่งความดีนั้นก็จะส่งผลให้เกิดความสุขและความร่มเย็น

คติธรรม

ความเสียสละเพื่อส่วนรวม หรือเพื่อการบรรลุธรรมที่ยิ่งใหญ่ ย่อมนำมาซึ่งผลบุญอันประเสริฐ

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี